Chuyến viếng thăm Côn Đảo vào năm 1995 của đoàn các chuyên gia quốc tế gồm tổ chức Quỹ Quốc Tế bảo vệ thiên nhiên – WWF của Châu Á Thái Bình Dương, Philipnes và Việt Nam đã giúp tôi nhận thức tiềm năng rất phong phú, đa dạng của biển Côn Đảo và sau đó là hang loạt các giải pháp bảo tồn biển tích cực triển khai thực hiện với các tổ chức khoa học trong nước, đặc biệt là các tổ chức bảo tồn thiên nhiên Quốc tế. Địa danh Côn Đảo nổi tiếng trong và ngoài nước như một phát hiện mới về đa dạng sinh học biển có ý nghĩa mang tầm quốc gia , khu vưc và toàn cầu. Có thể nói Côn Đảo là lá cờ đầu của Việt Nam trong chương trình biển quốc gia.

Dugong và hành trình lý giải…

Tôi không bao giờ quên được vào một đêm tháng 09/1995, giữa biển trời Côn Đảo mênh mông, từ một cuộc cụng ly với “nước mắt quê hương” giữa tôi và các chuyên gia quốc tế trên lĩnh vực bảo tồn biển, chỉ có hai tấm ảnh (tôi đã cất giử trong ngăn tủ khá lâu) của một cán bộ khoa học Côn Đảo chụp một loài động vật biển do một ngư dân kéo lưới mang vào, tất cả đều ngơ ngác không biết con vật gì của biển, không giống cá voi, cá heo, cá mập, cá nược như đã từng thấy và sau đó tên gọi Dugong hay cá Cúi Côn Đảo đã lan truyền khắp cả nước như một khám phá mới về một loài thú biển quý hiếm của hành tinh mà anh chàng chuyên gia quốc tế kia đã phùng mang, trợn mắt cứ bảo với tôi rằng “Dugong không thể có ở Việt Nam, chưa có tài liệu thế giới khẳng định”. Dẫu sao, về sau này tôi luôn biết ơn ông chuyên gia quốc tế ấy đã giúp tôi thêm nhiều tài liệu quý cũng như giúp tôi đắc lực trong sư nghiệp bảo tồn biển ở Côn Đảo – Việt Nam. Thế là tôi lao vào khám phá, điều tra để khẳng định nguồn gốc và những điều cần thiết khác. Tôi đọc rất nhiều tài liệu cũ nói về Côn Đảo, nói chuyện trao đổi với nhiều “già làng, trưởng bản” tại Côn Đảo, tôi mới ngớ người ra Dugong Côn Đảo đã có mặt từ lâu đời mà khoa học biển của chúng ta chưa phát hiện và điều này được khẳng định khi tiếp tục nghiên cứu và phát hiện đáy biển Côn Đảo có 11 loài cỏ biển – seagrass (Dugong chỉ ăn cỏ biển).thê là câu chuyện truyền thuyết về Dugong –cá cúi – Nàng tiên cá – Mỹ nhân ngư Côn Đảo… thu hút đông đảo giới truyền thông, bạn đọc Việt Nam và Quốc tế.

Những truyền thuyết về Dugong

Thực ra truyền thuyết Dugong đã có từ lâu với nhiều tên gọi khác nhau theo từng quốc gia. Ở Ấn Độ Dugong có nghĩa là “người con gái đẹp”, theo tiếng Papua New Guinea gọi là bò của biển vì Dugong chỉ ăn cỏ biển giống như trâu, bò ăn cỏ trên đất liền, ở Hy Lạp gọi Dugong là “nàng tiên cá”, Dugong được gọi là cá cúi có lẽ xuất phát từ Côn Đảo – Việt Nam. Trong tác phẩm “Sóng Côn Đảo” (nhà xuất bản Trẻ, 1995) của tác giả Lê Quang Vịnh – người một thời là tử tù Côn Đảo trước 1975 đã viết ở Côn Đảo “có một loài cá mà xương nó nghe nói có thể làm thuốc trị bệnh, và gọt làm đót đốt thuốc khá đẹp. Đó là cá cúi… cá cúi có đầu giống đầu heo, nhưng từ ngực trở xuống thì lại giống người đàn bà, giống đến mức độ là, hồi trước có một tên trật tự (xuất than là tù thường phạm) đã lấy cá cúi rồi mang bệnh mà chết…”. những người sống lâu năm tại Côn Đảo cho biết trước đây Côn Đảo cá cúi ở vùng biển Côn Đảo rất nhiều, thường được đánh bắt xẻ thịt làm thực phẩm để ăn mà không khác gì thịt bò, đến năm 1963 thì chúa đảo Nguyễn Văn Vệ ra lệnh cấm ăn thịt cá cúi, lập hương án, cầu khấn cho cá ra khơi mỗi khi chúng vào bờ và ông cho rằng đó là nàng tiên cá cần được tôn trọng!

Lâu hơn nữa, ngày xưa nhà thơ cổ Hy Lạp- Homer đã nhắc đến sự xuất hiện của nữ thần biển mình người đuôi cá, có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành cùng giọng hát mê hồn trong trường ca Odyssey. Trường ca truyền thuyết rằng, trên hải trình trở về quê hương sau chiến thắng thành Troy, vua Hy Lạp ở Odyssey đã tiên đoán sự nguy hiểm từ các nữ thần biển, ông đã ra lệnh cho các binh sỉ trói chặt ông vào cột buồm trên thuyền, lấy sáp ong bịt kín hai lỗ tai và ông ra lệnh không được binh sĩ nào cởi trói cho mình dù ông có hạ mình van xin, chỉ cốt để khỏi bị cám dỗ Dugong, mê hoặc chết người vì sắc đẹp và giọng hát du dương ngọt ngào của nàng tiên trên biển. Cũng có những câu chuyện tương tự, nhiều thủy thủ đã bỏ mạn, ở đại dương vì không thể điều khiển được con tàu khi bị mê hồn say đắm với các nàng tiên biển! có những thủy thủ đặt tên và tuyên bố là vị hôn phu với nàng tiên cá ở biển…!

Câu chuyện truyền thuyết về Dugong – cá cúi, Mỹ nhân ngư, nàng tiên cá của loài ngườ của đất nước Hy Lạp cổ xưa là nhằm lý giải những huyền bí của cuộc sống và biển cả, sau này khoa học phát triển Dugong được xác định là một loài thú ở biển và ngày nay Dugong rất hiếm thấy ở đại dương là đối tượng trên đà tuyệt chủng được ưu tiên bảo vệ trên phạm vi toàn cầu. thế giới có hẳn một tổ chức với tên gọi Tổ chức bảo vệ Dugong Thế giới (SIRENIAN INTERNATIONAL) nhằm bảo tồn và phục hồi loài thú biển nhiều thần thoại của hành tinh.

Rất may mắn, tôi được nhiều cơ hội tiếp cận trực tiếp với Dugong khi đang bơi lội và nghiên cứu về cấu tạo và hình thể. Dugong là loài thú ở biển thuộc loài thú (Mammalia), bộ Sirenia, họ Dugongidae, loài Dugong dugon. Họ Dugongidae chỉ có duy nhất một loài Dugong dugon hay còn gọi là bò biển Seacow, nàng tiên cá, cá cúi… mà ta gặp ngày nay.

Trở lại câu chuyện truyền thuyết về Dugong, theo tôi những truyền thuyết ấy không phải là không có cơ sở. Dugong trưởng thành có thể cân nặng 300-400kg, Dugong cái đẻ con và cho con bú bằng sữa, thời gian chăm sóc con 18 tháng tuổi. về cấu tạo hình thể, Dugong chỉ có 2 vây trước và đuôi để bơi lội, Dugong cái có 2 bầu vú tròn nằm ở 2 vây trước, sữa màu trắng đục, bộ phận sinh dục nằm ngoài, cách bố trí các bộ phận vú, rốn, cơ quan sinh dục, hậu môn không khác gì cơ thể con người, da mỏng có long lưa thưa, cách bơi lội dưới nước thật dịu dàng, mềm mại rất quyến rũ, tiếng kêu của Dugong đúng là rất du dương… Có lẽ từ cấu tạo hình thái, đặc điểm sinh học, cách bơi lội của Dugong mà con người đã phát họa thành nhiều hình tượng trong cuộc sống. khoa học đặt tên Dugong thuộc bộ Sirenia cũng có ý nghĩa của nó (từ Siren trong từ điển Anh – Việt có ý nghĩa là mỹ nhân ngư, người đàn bà có sức quyến rũ nguy hiểm). chiếc váy sườn xám bó sát mông phía trên và hơi xòe rộng phía dưới của người phụ nữ ngày nay có khác gì hình thể của Dugong, đâu đó trong các hồ nước trong công viên con người đã phác họa Dugong thành những tác phẩm có nữa trên là hình ảnh của phụ nữ xinh đẹp còn nữa dưới là dugong, vượt trên nữa hình ảnh Dugong đã xuất hiện trong điện ảnh như phim “Cô gái đại dương” hay các phim hoạt hình thiếu nhi mà ta thường thấy trên truyền hình khi mô tả về cuộc sống ở đại dương, kiểu bơi bướm uyển chuyển của các nữ vận động viên ngày nay là kiểu bơi của Dugong ở biển rất đẹp…

Hiện nay vùng biển Côn Đảo còn tồn tại một quần thể Dugon hơn 10 cá thể, đang thu hút các tổ chức khoa học, bảo tồn trong và ngoài nước quan tâm bảo vệ loài thú nhiều thần thoại nhất hành tinh này…

Theo tạp chí xưa và nay

Từ Khóa:

Con Dao | Con Dao GreenTravel | Di Tich Thang Canh Con dao | Tour Côn Đảo| Tour Con Dao Tron Goi | Tour Con Dao Hang Ngay |Tour Con Dao Khuyen Mai | Du Lich Con Dao | Khach San - Resort Con Dao | Ve May Bay Ve Tau Con Dao | Cho Thue Tau - Cano Con Dao